Juridisch adviseur van de Israelische regering

3 juni 2010

Sinds wanneer is Minister Verhagen juridisch adviseur van de Israelische regering?

Volgens onze demissionair minister was Israël was op grond van het zeeoorlogsrecht bevoegd om de lading van het scheepskonvooi met hulpgoederen voor Gaza te controleren. Onze minister had niet veel tijd nodig om tot deze conclusie te komen: een dag na de aanval van het Israëlische leger op de Flottila schreef hij dit al aan de Tweede Kamer.

Was niet een van de aanbevelingen van het Irak onderzoeksrapport dat de Minister zich door een juridisch adviseur zou laten bijstaan wanneer het om interpretaties van internationaal recht inzake oorlog en vrede gaat? Is die juridisch adviseur er eigenlijk al? Want de conclusies van de minister zijn wel heel snel, bout en voorbarig.

Voor de toepassing van het zeeoorlogsrecht heb je een oorlog op zee nodig. Daarvan is in dit geval geen sprake. Althans, op basis van de feiten die we kennen. Het zeeoorlogsrecht is van toepassing op gevechten tussen twee oorlogsschepen. Dat zijn daarvoor uitgeruste schepen van landen die met elkaar in oorlog zijn. Aanvallen van oorlogsschepen mogen alleen gericht zijn op militaire doelen, moeten proportioneel zijn en onnodig menselijk leed voorkomen. Als er een vermoeden bestaat dat een niet-militair schip militaire cargo aan boord heeft mag het schip aangehouden en doorzocht worden.De veiligheid van de bemanning en mensen aan boord moet ten alle tijden worden gerespecteerd.

In dit geval is er geen sprake van oorlog tussen Israel en Turkije. De schepen van de Flottila zijn dus geen vijandelijke schepen in de zin van het zeeoorlogsrecht. Het zeeoorlogsrecht is niet van toepassing op een intern gewapend conflict, zoals het conflict tussen Israel en Hamas. Het schip dat aangevallen werd was soweiso geen schip van Hamas. Als er gronden waren geweest om te vermoeden dat wapens of ander militair materieel aan boord vervoerd zou worden, had het schip doorzocht kunnen worden. Hierbij staat de veiligheid van de mensen op het schip voorop.

Een blokkade is een maatregel waarbij de havens van een vijandelijke staat worden afgesloten. Schepen die een blokkade proberen te doorbreken mogen gestopt worden. Een blokkade is een oorlogshandeling die slechts legaal is tijdens een gewapend conflict. Gaza is geen vijandelijke staat maar door Israel bezet gebied. Als bezetter heeft Israel de plicht een bestaansminimum te garanderen voor de burgerbevolking in het door haar bezette gebied. Blokkades die erop gericht zijn de burgerbevolking uit te hongeren zodat zij druk uitoefenen op hun regering, zijn in strijd met het oorlogsrecht. Ook al spreken de verdragen zich niet uit over het tegenhouden van eten en andere humanitaire goederen naar een bevolking onder blokkade, je kunt ervan uitgaan dat dit niet met een beroep op het oorlogsrecht te rechtvaardigen is.

Over interpretaties van het recht valt te twisten. Dat geldt ook voor het zeeoorlogsrecht. Maar in dit geval is de juridische interpretatie van onze demissionar minister wel erg vrij, stellig en snel genomen.

“Het risico van het breken van een blokkade ligt bij degenen die dat doen, ervan uitgaande dat de blokkade deugdelijk is afgekondigd”, schrijft demissionair minister Verhagen aan de Tweede Kamer. De regering heeft zich al eerder gebrand aan juridische interpretaties die oorlogshandelingen rechtvaardigen. Beweren we straks ook dat met de kennis van nu –die eigenlijk de kennis van toen was- Israel misschien toch anders had moeten en kunnen handelen?