Veiligheid niet ten koste van vrijheid

20 mei 2010

Vandaag hield Nick Clegg zijn eerst speech als vice-premier. Kern van zijn betoog was dat de staat minder controle zou krijgen over burgers en burgers meer over de staat. “It is outrageous that decent, law-abiding pople are regularly treated as if they have something to hide”, zei hij. Hij kondigde aan dat er geen tweede generatie biometrisch paspoort, geen identiteitskaart en geen centrale databank met gegevens van burgers komt. Internet en e-mail bestanden worden niet zonder reden opgeslagen en opslag van DNA gegevens wordt strict gereguleerd. Scholen mogen geen vingerafdrukken maken van kinderen zonder toestemming van de ouders. 

Met Nick Clegg vindt D66 dat Nederland en Europa doorgeschoten zijn met de inperking van persoonlijke vrijheden terwille van de bestrijding van terrorisme. Deze stelling was inzet van een verkiezingsdebat gisteren op het ministerie van justitie. CDA en VVD waren het met mij oneens.

Het post 9/11 tijdperk kenmerkt zich door 'eerst doen dan denken.' Geen woorden maar daden. In Nederland en Europa zijn een keur aan nieuwe maatregelen genomen met het doel terrorisme te bestrijden. Bank en telefoongegevens worden bewaard, passagiersgegevens uitgewisseld en identiteitsgegevens van het biometrisch paspoort opgeslagen in een databank. De minister van justitie kan telefoontaps plaatsen en de burgemeester iemand hinderlijk laten volgen zonder rechterlijke autorisatie. Op Schiphol verdwijnen flesjes vloeistof van meer dan 50 ml onverbiddelijk in de prullebak.

Veel van deze maatregelen beperken onze vrijheden maar zijn ze ook effectief? D66 dringt al jaren aan op een kritische evaluatie van contraterrorismebeleid. D66 dringt ook aan op privacy impact assessments van nieuwe maatregelen. In 2007 werd de motie Pechtold aangenomen, gevolgd door een onderzoekscommissie. Deze commissie (de commissie Suyver genoemd) concludeerde verleden jaar zomer dat de overheid in hoog tempo allerlei maatregelen had genomen maar dat het schort aan samenhang, legitimiteit en effectiviteit. Ook kan er strijd zijn met mensenrechten. De commissie beveelt aan alle maatregelen in onderlinge samenhang te evalueren. Sindsdien is het stil.

De overheid heeft tot taak de veiligheid van haar burgers te garanderen. Maar niet tot elke prijs. Het gaat niet alleen om de impact van maatregelen op het voorkomen van aanslagen maar ook om de maatschappelijke kosten, zoals het oppakken van onschuldige burgers en het misbruik door de overheid van privegegevens. Privacy is geen abstract doel op zich. Het is een grondrecht. Als je dat inperkt moet je er echt een stukje veiligheid voor terugkrijgen. Inperkingen moeten altijd noodzakelijk zijn in een democratische samenleving en proportioneel ten aanzien van het te bereiken doel.

Volgens D66 zijn niet meer maatregelen maar meer samenwerking tussen verschillende diensten de oplossing. Niet meer technologie maar verbetering van human intelligence zodat potentiele terroristen in een vroeg stadium geindentificeerd kunnen worden. De bodyscan had de Nigeriaan op weg van Amsterdam naar Detroit niet gestopt. Zijn naam stond op een lijst, zijn vader had aan de bel getrokken en toch kon hij op het vliegtuig stappen.

De VVD bij monde van Paul de Krom noemde ons standpunt naief. Volgens hem impliceert veiligheid vrijheid en kan privacy nooit boven veiligheid gaan. CDA-er Coruz was het ook oneens met de stelling. Volgens hem moeten we in een vroeg stadium zoveel mogelijk gegevens van burgers inzamelen en is het goed dat er stevig gecontroleerd wordt op luchthavens. Het geeft hem een gevoel van veiligheid als zijn flesje vloeistof van boven de 50 ml in de prullenbak verdwijnt, zei hij.

Vreemd, deze reactie van partijen die in het Europees parlement bekend staan als voorvechters van het recht op privacy van mensen. Zo ondertekenden beide partijen deze maand in het Europees Parlement nog een resolutie over passagiersgegevens. Daarin staat dat maatregelen om terrorisme te bestrijden het recht op privacy en bescherming van persoonsgegevens moeten respecteren, noodzakelijk en proportioneel moeten zijn, en dat een nieuwe overeenkomst met derde landen vooraf gegaan moet worden door een privacy impact assessment. Precies zoals D66 voorstelt.

100% veiligheid bestaat niet. Het is een illusie te denken dat de wereld veiliger wordt door nog meer gegevens van iedereen te verzamelen en op te slaan. We moeten uitkijken dat we niet de baby van onze democratische verworvenheden met het badwater weggooien. Laten we hopen dat een nieuw kabinet waarvan D66 deel uitmaakt dezelfde moed toont als de coalitie van conservatieven en libdems in Engeland. Zodat, om met Nick Clegg te spreken “We end practices that will risk making Britiain a place where or children grow up so used to their liberty being infringed that they accept it without question.”